نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشکده زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران

چکیده

 با آغاز جنگِ هشت ساله عراق علیه ایران، ادبیّات دفاع مقدّس شکل گرفت. حضور زنان در ادبیّات این عرصه بسیار حساس، پر رنگ و غیرقابل انکار است؛ چه به عنوان نویسنده در خلق آثار دفاع مقدّس، چه به عنوان شخصیّت‎های اصلی و فرعی در این آثار، که بازتابی از رشادت‎ها و ایثار آنان و ترویج فرهنگ شهادت و ایثار در جنگ هشت سالۀ ایران و عراق و پس از آن است. تأثیر مقاومت و ایثارگری‌های زنان در آثار دفاع مقدّس خصوصاً در رمان جنگ اندک، گذرا و تأثیرگذار است. نگارنده در پژوهش حاضر که به روش توصیفی- تحلیلی و بر پایۀ داده‎های کتابخانه‎ای انجام گرفته، به نقش زنان در ترویج فرهنگ شهادت و ایثارگری و جهاد تبیین در دوران جنگ و پس از آن پرداخته است، و تأثیر شگرف و بازتاب آن در 16 رمان دفاع مقدّس در دهه‎های 80 و90 را مورد بررسی و مداقه قرار داده است. یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد که: زنان در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، چه به صورت مستقیم (حضور در جبهه‎ها) و چه به صورت غیر مستقیم (پشت جبهه، پرستاری، کمک‎های مالی، تشویق و تهییج رزمندگان، ازدواج با جانبازان، ترویج ارزش‎های جبهه و...) نقش به سزایی داشته‎اند و این نقش آفرینی‎ها در بطن ادبیّات پایدار کشور بسیار اثربخش بوده است.

کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
آزاد، نورالدین (۱۳۸۵)، راز ناشناس، تهران:نشر شاهد.
احمدزاده، حبیب (۱۳۸۷)، شطرنج با ماشین قیامت، تهران: سوره مهر.
آقاپور، علی (۱۳۸۴)، مجموعه مقالات همایش ایثار و شهادت، دبیرخانه شورای نظارت بر ترویج فرهنگ ایثار و شهادت.
امیری خراسانی، احمد (۱۳۸۹)، نامه پایداری (مجموعه مقالات اولین کنگره پایداری)، تهران:بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدّس.
انوری، حسن (۱۳۸۱)، فرهنگ بزرگ سخن، تهران:انتشارات سخن
ایبد،طاهره (۱۳۸۷)، دور گردون، تهران: نشر تکا.
 باباخانی،خسرو (۱۳۸۵)، نخلستان سرو، تهران: شاهد.
باباییان پور، فهیمه و کمری، علیرضا (۱۳۹۲)، نامه‎های فهیمه، تهران: سوره مهر.
برادران،مریم (۱۳۸۳)، حنانه، تهران: روایت فتح.
 بصیری،مریم (۱۳۸۸)، بوی بهشت، تهران: روزگار.
پسندیده، عباس (۱۳۹۱)، رضایت زناشویی،قم: دارالحدیث.
 پناه،زینب (۱۳۸۸)، ویژگی‎های زنان رزمنده، تهران: شمیم گل نرگس.
 جعفری، کاردگر (۱۳۷۶)، اثرات جنگ مسلحانه بر روی زنان، تهران:سازمان تحقیقات خودکفایی بسیج.
 جعفری، کاردگر (۱۳۷۶)، نقش دفاعی زنان در جهان، تهران:سازمان تحقیقات خودکفایی بسیج.
حاجی بنده، فاطمه (۱۳۸۹)، شیلان، تهران: فاتحان.
حسن بیگی، ابراهیم (۱۳۸۹)، ریشه در اعماق، چاپ چهارم، مشهد: ملک اعظم.
 حسینی، سیده اعظم (۱۳۸۹)، دا، چاپ ۱۲۲، تهران: سوره مهر.
خادمی کولایی، مهدی (۱۳۹۱)، فرهنگ داستان نویسان دفاع مقدّس، تهران: شاهد.
 خسروی، شمسی (۱۳۸۵)، نیمه نارنج، تهران:صریر.
رحمانیان، زهرا (۱۳۷۶)، نقش رزمی زنان در دفاع، تهران: کنگره نقش زنان در دفاع و امنیت.
روح الامینی، محمود (۱۳۸۶)، مبانی انسان شناسی، تهران: عطار.
ساروخانی، باقر (۱۳۷۰)، دائره المعارف علوم اجتماعی، تهران: کیهان.
سلطانی، لطف الله (۱۳۸۱)، حمیده، اصفهان:گفتمان اندیشه معاصر.
 سلیمانی، بلقیس (بیتا) بررسی آثار نویسندگان زن با موضوع دفاع مقدس، گردآورنده:مریم یامین‌پور، زن و ادبیات دفاع مقدس، (صص۳۷ تا ۴۰)، بیجا:بنیاد حفظ آثار و نشر
سلیمانی، نعمت الله (۱۳۸۰)، نخل‎ها و آدم‎ها، تهران:مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
شاهدان دانشگاه (۱۳۷۷)، دومین یادواره شهدای دانشجویی کشور، قم: فیضیه.
شهلایی، مرضیه (۱۳۹۵)، لیلا، تهران: ستاره‎ها.
عابدی، داریوش (۱۳۸۴)، نقشبندان، تهران: سوره مهر.
 عبدالباقی، محمد فواد،المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم،انتشارات دارالفکر
فلاح، فرشید (1400)، «نقش اهالی فرهنگ و رسانه در جهاد تبیین»، نشریه فرهنگ قومس، شماره ۶۹.
قرایی مقدم، امان اله (۱۳۸۲)، انسان شناسی فرهنگی(مردم شناسی فرهنگی)، تهران:ابجد.
 قیصری، مجید (۱۳۸۶)، ضیافت به صرفه گلوله، تهران: تکا.
مرتضوی کیاسری،حسین (۱۳۸۰)، پری رو، تهران: پالیزان.
محمدی، کامران (۱۳۸۹)، آنجا که برف‌ها آب نمی‎شوند، چاپ دوم، تهران: چشمه.
مخبر دزفولی، فهیمه (۱۳۷۴)، «نقش زنان در دفاع مقدّس»، مجموعه مقالات و سخنرانی های اولین سمینار زن و دفاع مقدّس، اهواز: کمیسیون امور بانوان استان خوزستان.
موسوی، منیرالسادات (۱۳۸۶)، جنگ و عشق، تهران: نوآور.
منصوری لاریجانی، اسماعیل (۱۳۸۷)، آشنایی با دفاع مقدّس، تهران: خادم الرضا.
نجفی، عبدالمجید (۱۳۸۵)، با جام‌های شوکران، تهران: صریر.
 وحیدا، فریدون (۱۳۸۷)، جامعه شناسی در ادبیّات فارسی، تهران: سمت.