نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکده زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران

چکیده

کتاب «دانشنامه» توسط حکیم میسری در سدۀ چهارم سروده شده است. این دانشنامه با توجه به تلفیق منابع علمی، دستورات اسلامی و آداب و رسوم کهن یکی از بهترین آثاری است که منعکس کنندۀ سبک زندگی سالم و فرامین طبی و بهداشتی است. این منظومۀ کهن در موضوع طب سنتّی تألیف شده و به معرّفی بیماری­ها و گیاهان دارویی، تقسیم بندی بیماری­ها، مشخّص نمودن خاصیّت و درجه گرمی و سردی داروها، بیان پرهیزها، آموزش روش مصرف دارو، داروسازی، اعمال یداوی و درمان‎های غیرخوراکی و ... پرداخته است. پژوهش حاضر درصدد است با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه داده­های کتابخانه‌ای اشعار کتاب دانشنامه را مورد بررسی قرار دهد و انواع روش‎های درمانی توصیه شده توسط حکیم میسری را شناسایی و مشخّص نماید. یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد که حکیم میسری بسیاری از روش‌های مرسوم در عصر خویش را تجویز نموده است؛ فصد، اسهال، سعوط، طلی و غذا درمانی از درمان‌های پرتوصیه وی بوده و «حقنه» جزو روش‎هایی است که میسری نگاه مثبتی و سازنده‎ای به آن ندارد. میزان تجویز روش‌های درمانیِ خاص توسط حکیم میسری که وامدار مکتب رازی و هم­عصر ابوعلی سینا می‎باشد نشان از جایگاه مهم و درخور توّجه آن روش‎ها دارد و بیانگر این امر است که آن روش‎ها به سبب اهمیّتشان می‎توانند امروزه نیز مورد توّجه و استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها

ابو علی سینا (1380)، الارجوزه فی الطب، تهران‏: دارالکتب الاسلامیه.
براون، ادوارد (1357)، طب در دوره صفویه، تهران‏: دانشگاه تهران.
حر عاملی، محمد بن حسن (1416ه.ق)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
دهخدا، علی‌اکبر (1372)، لغت نامه دهخدا، تهران: روزنه.
رزمجو، حسین (1374)، انواع ادبی، چ سوم، مشهد: آستان قدس.
روزبهانی،مهدی و همکاران (1378)، مروری بر تاریخ و مبانی طب سنتّی ایران و اسلام، تهران: ملائک.
سیدنظری، سید محمد علی (1398)، مبانی طب سنتّی، چاپ دوم، تهران: عهد مانا.
عمید، حسن (1393)، فرهنگ عمید، چ سی و هشت، تهران: امیرکبیر.
مجلسی، محمد باقر (1409ه.ق)، بحارالانوار، بیروت: موسسة الوفاء.
معین‌، محمد (1386)، فرهنگ فارسی(معین)، تهران: انتشارات زرین.
میسری (1366)، دانشنامه در علم پزشکی، تحقیق برات زنجانی، تهران: موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل.
یلمه‎ها، احمدرضا (1395)، «بررسی خاستگاه ادبیات تعلیمی منظوم و سیر تطور و تحوّل آن در ایران، پژوهشنامه ادبیّات تعلیمی، دوره 8، ش 29.