نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشکده زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران

چکیده

هر سبک نوین معماری برمبنای اصول، روش‎ها و سنّت‏های سبک‎های پیشین استوار است و همواره اثری در گذر زمان شایستگی جاودانگی و مانایی را دارد که از پشتوانۀ منطقی و مبانی نظری ریشه‎دارتری برخوردار بوده است. بهره‎گیری از شکل‎های هندسی در معماری گذشته از اهمیّت و سابقۀ طولانی برخوردار است، به گونه‎ای که در ساختن اکثر معابد و مکان‎های مقدّس از آن بهره می‎بردند. اهمیّت اعداد و اشکال در زیبایی‎شناسیِ اماکن تاریخی و مذهبی مشهود است. از این میان عدد چهار و شکل مرّبع گونۀ بنا، به گونه‎ای نمادین بیشتر مورد اقبال معماران اسلامی قرار گرفته است. هدف از پژوهش حاضر، جلب توّجه معماران در ساختن شهر بسیلا، مقرّ فرمانروایی شاه طیهور در منظومۀ کوش‎نامه به مفاهیم و شیوه‎هایی است که اصل آنها با اتّکا بر تجربیّات بشری و تسلسل هویّتی دستاوردهای انسان با نسل‎های پیشین و پیش دانسته‎های انسان بنیان نهاده شده باشد تا بتواند پاسخگوی نیازهای فطری و زیبایی شناختی انسان امروز باشد. در پژوهش حاضر که با روش تحلیلی-تطبیقی و با روش استقرائی انجام گرفته است، با شناسایی عناصر اصلی زیبایی‎شناسی معماری اسلامی در حوزه عمل و نظر مانند؛ سیمای ظاهری، استحکام و استواری، تقارن و تعادل، به بررسی چگونگی تأثیرگذاری آنها در ساختن شهر بسیلا در منظومۀ کوش‎نامه پرداخته شده است.  

کلیدواژه‌ها

الف) کتاب‎ها
اتینگهاوزن، ریچارد (1374)، تاریخچۀ زیبایی شناسی و نقد هنر، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: مولی.
الیاده، میرچا (1372)، رساله در تاریخ ادیان، ترجمه جلال ستاری، تهران: سروش.
الیاده، میرچا (1378)، اسطورۀ بازگشت جاودانه، ترجمه بهمن سرکاراتی، تهران: قطره.
ایرانشاه بن ابی الخیر (1377)، کوش‎نامه، تصحیح جلال متینی، تهران: علمی.
بناکتی، داوود بن محمد (1348)، تاریخ بناکتی، جعفر شعار، تهران: انتشارات انجمن آثار ملّی.
پیرنیا، محمدکریم و غلامحسین، معماریان (1386)، «سبک‎شناسی معماری ایران»، تهران: سروش دانش.
تاریخ سیستان (1389)، تصحیح محدتقی بهار، تهران: اساطیر.
خاقانی‎شروانی، افضل‏الدین (1387)، دیوان، تصحیح ضیاالدین سجّادی، تهران: زوار.
خاقانی‎شروانی، افضل‏الدین (1313)، منشأت، تصحیح محمد روشن، تهران: دانشگاه تهران.
دانشور، سیمین (1389)، علم الجمال و جمال در ادب فارسی، تهران: قطره.
شبانکاره‎ای، محمدبن‎علی (1376)، مجمع‏الانساب، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
شریفی، مجتبی (1388)، نمادها و رمزواره‏های حج (نشانه‏های الهی در سرزمین وحی)، تهران: رویش نو.
طبرسى، فضل بن حسن (1377)، تفسیر جوامع الجامع، ج 4، انتشارات دانشگاه تهران.
کربن، هانری (1373)، معبد و مکاشفه، ترجمه انشالله رحمتی، چاپ 4، تهران: سوفیا.
فردوسی، ابوالقاسم (1386)، شاهنامه، به تصحیح جلال خالقی مطلق، تهران: مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
محمّدی، محسن (1393)، ره توشه مبلّغ، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری مشعر.
موسوی‎نسب ، عبدالوهاب (1386)، باغ در بهشت: کاخ عباس آباد بهشهر، تهران: گنجینۀ هنر.
نرشخی، ابوبکر محمد بن جعفر (1363)، تاریخ بخارا، تهران: هرمس.
نصر، سید حسین (1389)، علم و تمدن در اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران: خوارزمی.
نورآقایی، آرش (1397)، عدد، نماد، اسطوره، تهران: افکار.
ویدن گرن، مارتین (1377)، دین‎های ایرانی، ترجمه منوچهر فرهنگ، تهران: آگاهان ایده.
هوهنه‌گر، آلفرد (1379)، نمادها و نشانه‌ها، ترجمه علی صلح‌جو، چاپ 6، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
Rice, M (2004), The origins of ancient Egypt 5000-2000 B.C.London: Routledge.
ب) مقالات
بازار نوی، مژده و کرم دینارود (1394)، «شهرسازی شهریاران اساطیری ایران»، دانشگاه چمران: همایش ملّی معماری و شهرسازی بومی ایران، دوره 1، صص 13-25.
بلخاری قهی، حسن (1396)، «زیبایی و مبانی زیبایی‎شناسی در قرآن»، نشریۀ هنرهای زیبا-هنرهای تجسمّی، دورۀ 22، ش4، صص 5-14.
تسلیمی، نصرالله (1390)، «زیبایی‎شناسی اسلامی»، اطلّاعات حکمت و معرفت، دورۀ 6، ش6، صص4-7.
حاجی‎علی‎عسگر، ندا و کوروش مؤمنی (1396)، «تجلّی عدد چهار در طرح معماری آتشکده‏های ایران»، معماری و شهرسازی آرمان‎شهر، دورۀ 10، ش 21، صص 23-38.
قدوسی‎فر، هادی (1391)، «حکمت خالده وجایگاه طبیعت در جهان‎بینی و معماری معابد ادیان مختلف»، باغ نظر، 9 (20): صص 37-48.
علوی زاده، فرزانه و محمدجعفر یاحقی (1391)، «سیمای شهرها و کاربری آیینی آنها در ایران باستان»، مجلۀ جستارهای ادبی، ش 4، صص 1-34.
وثوقی، محمدباقر (1393)، نام قدیم کره در متون جغرافیایی و تاریخی «یافته‎هایی نو در نسخه‎های خطی فارسی»، نشریۀ دانشگاه تهران. دورۀ 6، ش2، صص 135-150.