نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دانشکده زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران
چکیده
یکی از مضامین اصلی قصیده مدیحه پردازی است. این موضوع از رایج ترین و پرسابقه ترین درونمایههای شعر فارسی است. در کنار جریان مدح و انگیزههای آن مدح پیامبر(ص) و ائمۀ اطهار (علیهم السلام) نیز از دیرباز در ادب فارسی آغاز شده و نضج گرفته است. از جمله شاعرانی که به این موضوع پرداخته، خاقانی شروانی است. خاقانی علاوه بر هنرمندیهای شاعرانه و استفاده از صنایع گوناگون ادبی در این مدایح، با توجه به فراخور موضوع از آیات و روایات و وقایع مذهبی مربوط به عصر پیامبر(ص) و همچنین اشارات ظریف و باریک به دیگر پیامبران و ترکیب ماهرانۀ آن ها با موضوع اصلی، توصیفات کم نظیری در مدح حضرت ایشان پدید آورده است. از موضوعات مورد توجه خاقانی جریان معراج نیز میباشد، که با استفاده از آیات قرآنی بخصوص آیات ابتدایی سوره نجم و احادیث مربوط به این واقعه، این موضوع را به زیبایی هر چه تمامتر به تصویر کشیده است. معجزات پیامبر همچون شقّ القمر، تکلّم حیوانات با ایشان و ... از دیگر موارد مطرح شده توسط خاقانی در مدایح نبوی است. مقایسه حضرت ختمی مرتبت(ص) با دیگر پیامبران و برتری و سروری پیامبر(ص) بر ایشان از دیگر موضوعاتی است که خاقانی به آن پرداخته است. توصیف ویژگیهای اخلاقی همچون بخشندگی و خُلق نیک حضرت نیز از دیدِ خاقانی پنهان نمانده است. در این مقاله انعکاس این آیات و روایات و همچنین وقایع مذهبی که خاقانی به کمک آنها به تصویرپردازی در این موضوع پرداخته، در ده قصیده، بررسی شده است.
کلیدواژه‌ها
)