نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکده زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران

چکیده

زبان فارسی زیر گروه زبان­های ایرانی غربی است که  گروه ایرانی شاخه زبان های اروپایی ـ هندی را تشکیل می‌دهند.این زبان امروزه در بخش وسیعی از کشورهای ایران، افغانستان و تاجیکستان و بخش­هایی از هندوستان گویشور دارد. فارسی افغانستان یا فارسی دری گونه رایج زبان فارسی در افغانستان است که معمولاً به گویش تاجیک‌ها و هزاره‌ها در این کشور اطلاق می‌شود. گرچه زبان هر دو ملت افغانستان و ایران فارسی و برای هر دو ملت فابل فهم است؛اما امروزه می­توان تفاوت­های قابل ملاحظه­ای در زبان مردم این دو کشور یافت. این تفاوت­ها از نحوه تلفظ مصوت­ها به ویژه «های بیان حرکت» و حتی برخی صامت­ها تا تفاوت واژ­ه­ها و ترکیب­های اضافی و فعل­ها دیده می­شود. در این پژوهش تفاوت تلفظ­ها، واژگان کهن موجود در زبان دری، واژه های فارسی متفاوت با کاربرد یکسان و واژه­های دخیل در زبان مردم افغانستان را بررسی کرده­، تفاوت­ها را ذکر کرده­ایم.

 
ـ خاقانی، افضل­الدین بدیل بن علی.(1385). دیوان اشعار، تصحیح ضیاءالدین سجادی، چ 7، تهران: زور.
ـ دهخدا، علی اکبر(1377). لغت نامه دهخدا، ج7، چ2 از دوره جدید، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
ـ روییـن، دکتر رازق.(1381) «افغانسـتان گهـواره زبان فارسی دری»، مجله خاک،  شـماره دوم و سـوم ،سوفیه.
ـ شریعتی سحر، حفیظ الله.(1391). «تفاوت های واژگانی در فارسی ایران و افغانستان»، هفته نامه ادبی هنری فرهنگی سیمرغ (افغانستان)، http://www.bak3900.blogfa.com/post/80
ـ شـهـرسـتانی، شـاه علی اکـبر(پوهاند).(1381). «ادبیات و زبان فارسی معاصر در افغانستان»، خط سوم، ش 1.
ـ فردوسی، ابوالقاسم.(1386). شاهنامه، به کوشش جلال خالقی مطلق، ج3، تهران: مرکز دائره­المعارف بزرگ اسلامی.
ـ کاظمی، محمد کاظم.(1387).« پالایش زبان فارسی در افغانستان امروز»، خط سوم، ش 12 و 13.
ـ کاویانی، نجم الدین.(1393). « خراسان کهن و فرارود مهد پیدایش و پـرورش زبان دری است» ، http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/554
ــــــــــــــــــ .(1396) «یک زبان با سه نام(فارسی، دری و تاجیکی) »، (برگرفته از کتاب سرگذشت زبان فارسی در صد سال پسین در افغانستان و تاجیکستان و چند مقاله­ی دیگر، چ 2 )،
https://www.khorasanzameen.net/php/read.php?id=4063
ـ مطلبی،  مسعود (۱387).«جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی».، زمانه، ش 79، دوره 7، ص 16 ـ 24.­
ـ مولوی، جلال­الدین محمد(1378). کلیات شمس یا دیوان کبیر، تصخیخ بدیع الزمان فروزانفر، چ4، تهران: امیرکبیر.
ـ ناتل خانلری، پرویز.(1387)، تاریخ زبان فارسی، ج 1، چ8، تهران: فرهنگ نشر نو.
ـ ناصر خسرو قبادیانی.(1384). دیوان اشعار، تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق، چ 6، تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
ـ نظامی گنجه­ای(1386). خمسه نظامی گنجه­ای، تصحیح سعید حمیدیان، چ3، تهران: قطره.
ـ یسنا، محمد یعقوب.(1398). «جایگاه زبان پارسی در افغانستان»، کاوش نامه، ش 40،ص 181 ـ 209.
 ـ Ch. M. Kieffer, “AFGHANISTAN v. Languages,” Encyclopaedia Iranica, Online Edition, 1982, available at http://www.iranicaonline.org/articles/afghanistan-v-languages
 ـGILBERT LAZARD, “DARĪ” Encyclopaedia Iranica, Online Edition, 1982, This article is available in print.Vol. VII, Fasc. 1, pp. 34-35 ( http://www.iranicaonline.org/articles/dari
 ـ Nancy-Hatch-Dupree ,https://www.britannica.com/place/Afghanistan