نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه مجازی، جامعه المصطفی العالمیه قم، قم، ایران
2 دانشکده زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه زبان ادبیات و فرهنگ شناسی، دانشگاه بین‌المللی مجازی المصطفی، قم، ایران
چکیده
بخش مهمّی از سنّت ادب فارسی، مدیحهسرایی است و یکی از مهمترین حامیان مدیحه سرایان، دربار سلجوقیان بوده است. شعر مدحی ستایشی است که شاعر از ممدوح خود می‌کند و ضمن آن سجایای اخلاقی وی را برمی‌شمرد. از آن سبب که مدح و ثنا، بخش بزرگی از آثار منظوم شاعران را به خود اختصاص داده، در ادوار پیشین «مدح» مهمترین موضوع در سرودههای فارسی بوده که قرنها استمرار یافته است. پس از آن‌که دربارهای مشهور مشرق ایران مانند درباریان «صفاری» و «سامانی» و «زیاری» و «غزنوی» و «سلجوقی» هر یک به نحوی حمایت شاه پارسیگوی را بر عهده گرفتند، شعر به صورت کاملا رسمی در دربارها راه یافت و شاعران از اعضای لازم دربارها شمرده شدند، نه تنها شاهان بلکه شاهزادگان و امرای سپاه و حتی بیشتر حکام هر یک عدهای شاعر را در دستگاههای خود نگهداری می‌کردند و به آنان وظیفه و رتبۀ خاص عطا می‌کردند. نگارندگان در این تحقیق، که به روش تحلیلی-توصیفی انجام شده، اوضاع شعر مدحی و مدیحهسرایی در عصر سلجوقیان را بررسی کردهاند. یافتههای پژوهش نشان داد که غالب مدایحِ سخنسرایان این دوره، ثنا و ستایش مخصوصِ پادشاهان بوده است و به ندرت از اندیشههای بلند و موضوعهای متعالی از زندگانی بشر و نیازهای معنوی انسان و تحلیل زوایای روح آدمیان سخن به میان رفته است. شاعران ملازمِ دربار قصاید فراوانی دربارۀ رزمها، لشکرکشیها و فتوحات، مجالس بزم، در تهنیت اعیاد، در ستایش بزرگان و مقامات کشوری و صاحبان قدرت سرودهاند و بدین وسیله سبب شهرت و شوکت دربارها را فراهم آوردند، با مدایح پرمبالغه و استوار، وظیفۀ تبلیغاتی خود را که نشر خصال نیکِ سلطان بود، به خوبی انجام دهند و نام حاکمانِ این سلسله را بر صفحه روزگار جاودانه سازند.
کلیدواژه‌ها
)