واکاوی تجلی مفاهیم وحی و نبوت در شعر دفاع مقدس(با تأکید بر آثار سلمان هراتی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه فرهنگیان اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

پژوهش حاضر به واکاوی تحولات کارکردی و محتوایی غزل فارسی در بازه زمانی مشروطه تا انقلاب اسلامی می‌پردازد. هدف اصلی این مقاله تبیین چگونگی تبدیل غزل از یک قالب صرفا عاشقانه به بستری برای کنشگری اجتماعی و سیاسی است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و با بررسی سیر تطور آثار شاعران برجسته این دوره صورت گرفته است. غزل در دوره مشروطه با عبور از سنت گرایی محض، به ابزاری برای بیان مطالبات ملی و نقد استبداد تبدیل شد. در ادامه و در دوران پهلوی، این کنشگری با بهره‌گیری از ظرفیت‌های زبانی نوین و رویکردهای نمادین، عمق بیشتری یافت و به بازتاب دغدغه‌های طبقاتی و نقد ساختارهای اجتماعی رسید. شاعران این دوره با تلفیق ساختار کهن غزل و روحیه پرسشگر معاصر، نوعی از غزل اجتماعی را پدید آوردند که همزمان با حفظ اصالت‌های صوری، به مسائل روز جامعه پاسخ می‌داد. نتیجه‌گیری مقاله بیانگر آن است که غزل اجتماعی در این بازه، نه‌تنها گسستی از سنت نیست، بلکه تداوم خلاقانه آن در پاسخ به مقتضیات تاریخی است. غزل در عهد مشروطه مانند سایر قالب‌های شعری دست‎مایۀ بیان تغزل آمیخته با آرمان‌های ملی و میهنی شد. برخی از شاعران که مبارزان راه آزادی و مشروطه‌خواه بودند، این قالب را با شعارهای ادبیات کارگری و مسائل اجتماعی درآمیختند تا بدین وسیله تغییراتی در وحدت موضوعی غزل به وجود آمد. در مجموع، غزل معاصر، گاه در شکل درونی، دچار تحول، هنجارشکنی و فقدان وحدت موضوعی شده و گاه در شکل بیرونی دچار تغییر و نوآوری شده است.

تازه های تحقیق

.

کلیدواژه‌ها


.

ABSTRACT

Beyond mere historical or epic narratives, the literature of the Sacred Defense in Iran serves as a realm for redefining sublime religious concepts. Central to this movement is the fundamental semantic link between "poetic experience" and "sacred concepts" such as revelation and prophethood. Employing a descriptive-analytical approach, this study examines how concepts of revelation (divine inspiration and intuitive insight) and prophethood (e.g., the mission of raising awareness and issuing warnings) manifest in Sacred Defense poetry, using the works of Salman Herati as a case study. The findings reveal that Herati, through clear language and imagery rooted in a religious milieu, redefines the poet’s role as both a "messenger of truth" and an "eyewitness to the event." In his poetry, revelation is not an abstract concept but crystallizes as a momentary unveiling of the truth of the war, while prophethood manifests through social commitment and the struggle against oppressors. The study concludes that by intertwining epic elements with prophetic concepts, Herati has created a form of "ritual epic" in which the poet of resistance acts as the heir to the prophetic mission in the modern era. 

Key Words: Sacred Defense poetry,Salman Herati,revelation and prophethood, ritualistic imagery,

 

قرآن کریم.
راستگو، محمدحسن (1376)، «تجلی قرآن در شعر و ادب فارسی»، نشریۀ بشارت، شمارۀ 2.
رسولیان آرانی، صدیقه و مباشری، محبوبه (1399)، «درآمدی بر انواع و چگونگی کاربرد نماد در شعر مقدس»، سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)،  دورۀ 13 شمارۀ 6، صص 213-233.
علی پور، منوچهر (1394)، سلمان هراتی، تهران: تیرگان.
قره خانی، ناصر، محیایی، نجمه  (1401)، واکاوی وحدت وجود در اندیشۀ ابن عربی و عبدالرحمن جامی، نشریۀ عرفان اسلامی، دورۀ 18، شمارۀ 71.
محمدی عسکرآبادی، فاطمه (1395)، اندیشۀ تجلی در آثار منظوم شاعران فارسی زبان قبل و بعد از ابن عربی، پایان نامه ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه یزد.
نقوی، علی (1389)، سلمان هراتی، تهران: سورۀ مهر.
هراتی، سلمان (1399)، مجموعه کامل شعر، چاپ سوم، تهران: کتاب آبی.