بازتاب دانش نجومی در کمدی الهی دانته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه مجازی، جامعه المصطفی العالمیه قم، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه مجازی، جامعه المصطفی العالمیه قم، ایران.

چکیده

کمدی الهی به‌عنوان شاهکار ادبیات ایتالیا و یکی از ارکان ادب جهان، بیش از آن که یک سفرنامه خیالی باشد، تلاشی برای تبیین جهان بینی قرون وسطایی است که در آن دانش نجوم جایگاهی محوری دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی پیوند میان یافته‌های علمی نجوم قدیم با ساختار الهیاتی دانته انجام شده است. روش کار در این مقاله توصیفی و تحلیلی است و تلاش شده است تا چگونگی بهره گیری دانته از الگوی کیهانی بطلمیوسی به‌عنوان بستری برای ترسیم درجات بهشت و مقامات نفسانی ارواح تحلیل شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که نجوم نزد دانته تنها یک ابزار توصیفی نیست، بلکه ساختاری نمادین است که بر اساس آن، دوری و نزدیکی به مرکز هستی یعنی خداوند، با گردش افلاک و حرکت کواکب تبیین می شود. این مطالعه اثبات می‌کند که دانته با پیوند زدن فیزیک ارسطویی و الهیات مسیحی، جهان بینی منسجمی خلق کرده است که در آن علم و ایمان در یک تقارن کامل قرار دارند. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که دانته از دانش نجومی زمانه خویش، هم به‌عنوان یک نقشه جغرافیایی برای سفر اخروی و هم به‌عنوان ابزاری برای بیان مراتب سلوک بهره برده است.

تازه های تحقیق

.

کلیدواژه‌ها


ABSTRACT

As a masterpiece of Italian literature and a cornerstone of world literature, *The Divine Comedy* is less a work of imaginary travelogue and more an attempt to articulate a medieval worldview in which astronomy plays a pivotal role. This study aims to examine the connection between the scientific findings of ancient astronomy and Dante’s theological framework. Employing a descriptive-analytical approach, the article analyzes how Dante utilized the Ptolemaic cosmological model as a foundation for depicting the spheres of Paradise and the spiritual stations of souls. The findings reveal that, for Dante, astronomy is not merely a descriptive tool but a symbolic structure through which proximity to—or distance from—the center of existence (God) is explained via the revolution of the celestial spheres and the movement of the stars. The study demonstrates that by synthesizing Aristotelian physics and Christian theology, Dante created a coherent worldview in which science and faith exist in perfect harmony. The results indicate that Dante drew upon the astronomical knowledge of his era both as a map for the afterlife’s journey and as a means to articulate the stages of spiritual ascent.

Key Words: Astronomical knowledge, Divine Comedy, Dante,center of the universe,Aristotelian physics,

 

آلیگری، دانته (1396)، کمدی الهی، ترجمه شجاع الدین شفا، تهران: امیرکبیر.
ـــــــــــــ  (1382)، کمدی الهی، ترجمۀ ابوالحسن تهامی، تهران: ایران کتاب.
ابراهیم مالمیر، محمد و فرهادی، سودابه (1396)،«بررسی و تحلیل تطبیقی مفهوم دوزخ از دیدگاه دانته و ابن عربی»، مجلۀ پژوهش های ادب عرفانی، شمارۀ 34، صص 45-76.
باقری، حنانه و رئیسی، ایمان (1403)، «تحلیل نشانه شناسی فرهنگی تصویر زنان در بهشت معراج نامه میر حیدر و کمدی الهی دانته اثر گوستاو دوره»، نشریه رهپویه حکمت هنر، دوره 4، شماره 2.
پورجوادی، نصرالله (1360)، «ارض ملکوت؛ بهشت گمشده»، نشر دانش فروردین، شمارۀ 3.
زمانی قمشه‌ای، علی (1381)، هیئت و نجوم اسلامی، قم: مؤسسه فرهنگی سماء.
کولس، پیتر (1392)، کیهان شناسی، ترجمه فیروز آرش، تهران: فرهنگ معاصر.
معرفت، شهره و معرفت، لاله (1398)، «تحلیل عناصر ساختاری و محتوایی دو سفرنامه تمثیلی براساس رویکرد بینامتنی؛ رساله الغفران و کمدی الهی»، مجلۀ زبان کاوی کاربردی، شمارۀ 4، صص 38-48.