نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار مجتمع آموزش عالی زبان، ادبیات و فرهنگ شناسی، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران .

چکیده

در مثنوی، اصطلاحات طبی فراوانی آمده است: نام داروها، اشاره‎های متعدد به اصول طبی قدیم، نام بیماری‌ها و غیره. مولانا این اصطلاحات را در بیشتر موارد به‎صورت تشبیه و استعاره به کار برده تا پیام اخلاقی و عرفانی خود را بیان کند و تعلیم قواعد طبی مدّ نظر وی نبوده است. کاربرد دقیق و  ظریف این اصطلاحات نشان می‌دهد که مولانا با علم طب آشنایی شگرفی داشته است. بی‌جهت نیست که ادوارد براون گفته است: هر کس با آثار و سوابق طبّی قرون وسطی آشنایی داشته باشد، بهتر از دیگران مثنوی را خواهد فهمید. مولوی با علم طب و اصطلاحات آن آشنایی دقیق داشته به طوری که اگر کسی با این اصطلاحات آشنایی نداشته باشد در فهم برخی از ابیات دچار مشکل می‎گردد.حتی در عصر ما هنوز برخی از این اعتقادات در حوزه پزشکی وجود دارد. یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد که مولوی در مثنوی به بیش از 30 نوع بیماری اشاره کرده است و باورهای عامیانه‎ای که در مورد این بیماری‎ها وجود داشته را در اثر خویش آورده است. همچنین نزدیک به 30 نوع دارو در مثنوی ذکر کرده است.

کلیدواژه‌ها

ابن سینا (1367)، کتاب قانون در طب در 7 جلد، ترجمه عبدالرحمن شرفکندی، تهران: سروش.
ابوبکر اخوینی بخارایی (1371)، هدایه المتعلمین فی الطب، به اهتمام جلال متینی، مشهد.
انوشه، حسن (1376)، فرهنگنامه ادبی فارسی، ج 2، تهران: وزارت ارشاد.
باقری خلیلی، علی اکبر (1383)، باورهای عامیانه طبی در پاره‎ای از متون ادبی، پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی، سال چهارم، شماره 14.
 جرجانی، اسماعیل (بی‎تا)، ذخیره خوارزمشاهی جلد 1و2، محمد تقی دانش پژوه، ایرج افشار.
دهخدا، علی اکبر (1373)، لغت نامه، تهران: دانشگاه تهران.
زمانی کریم (1388)، میناگر عشق، تهران: نشر نی.
زمانی، کریم (1381)، شرح مثنوی؛دفتر اول، تهران: اطلاعات.
ــــــــــــــــ (1387)، دفتر دوم؛تهران: اطلاعات.
ــــــــــــــــ (1387)، دفتر سوم؛تهران: اطلاعات.
ـــــــــــــــ (1387)، دفتر چهارم؛تهران: اطلاعات.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1363)، تنسوخ نامه ایلخانی، تهران: وزارت ارشاد.
محمود بن محمد بن عمر چغمینی (1372)، قانونچه، دانشگاه شیراز.
میرحیدر، حسین (1373)، معارف گیاهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
هروی، ابومنصور موفق الدین، (1344)، الابنیه عن حقایق الادویه، بنیاد فرهنگ ایران.